อารยธรรมกรีก–โรมัน อารยธรรมกรีก

ปัจจัยทางภูมิศาสตร์กับการตั้งถิ่นฐาน
1. ภาคเหนือ ได้แก่ แคว้นมาซิโดเนีย (Macedonid) เทสซาลี (Thessaly) และอิไพรัส (Epirus)

(แคว้นมาซิโดเนีย)
2. ภาคกลาง ได้แก่ บริเวณที่เป็นเนินเขาสูง เป็นที่ตั้งของนครทีบส์ (Thebes) นครเดลฟี (Delphi) ช่องเขาเทอร์มอปิเล (Thermopylae) และยอดเขาพาร์แนสซัส (Parnassus) ซึ่งเป็นที่สถิตของอะพอลโล (Apollo) หรือสุริยเทพ ตรงปลายสุดของด้านตะวันออก คือ แคว้นแอตติกะ (Attica) ซึ่งมีเมืองหลวง คือ นครรัฐเอเธนส์(Athens) แหล่งกำเนิดของการปกครองระบอบประชาธิปไตย

(ยอดเขาพาร์แนสซัส)
3. บริเวณคาบสมุทรเพโลพอนนีซัส (Peloponnessus) อยู่ตอนใต้อ่าวคอรินท์ เป็นที่ตั้งของนครรัฐสปาร์ตา(Sparta) ที่มีชื่อเสียงทางการรบ และโอลิมเปีย (Olympia) ซึ่งเป็นที่สิงสถิตของบรรดาเทพเจ้ากรีก

(โอลิมเปีย)
สภาพภูมิประเทศของดินแดนกรีซเต็มไปด้วยภูเขาและเนินเขาซึ่งแบ่งแผ่นดินกรีซออกเป็นที่ราบหุบเขามากมาย ภูเขาเป็นอุปสรรคสำคัญในการติดต่อระหว่างผู้คนที่อยู่อาศัยตามที่ราบหุบเขาต่างๆ หมู่บ้านตามหุบเขาจึงปกครองเป็นอิสระต่อกัน สภาพการเมืองในดินแดนกรีซจึงมีลักษณะแตกแยกเป็นรัฐเล็กๆจำนวนมาก

ดินส่วนใหญ่ของกรีซเป็นดินขาดความอุดมสมบูรณ์ แม่น้ำในกรีซเป็นแม่น้ำสายสั้นๆในฤดูที่มีน้ำไหลมาก น้ำจะไหลเชี่ยวและพัดพาเอาดินที่อุดมสมบูรณ์ไป พื้นราบตามหุบเขาแม้มีความอุดมสมบูรณ์ แต่มีพื้นที่ขนาดเล็ก ไม่สามารถเพาะปลูกได้มากนัก สภาพภูมิศาสตร์ของกรีซจึงไม่สามารถผลิตพืชผลเพียงพอกับจำนวนพลเมือง

แต่ในดินกรีซส่วนใหญ่มีลักษณะคล้ายแหลมยื่นไปในทะเล ชายฝั่งทะเลสามารถใช้เป็นอ่าวธรรมชาติสำหรับจอดเรือได้เป็นอย่างดี ที่ตั้งและสภาพภูมิประเทศจึงเป็นปัจจัยส่งเสริมให้ชาวกรีกหันมาทำการค้าขายทางทะเลกับดินแดนอื่นๆอย่างกว้างขวาง ทำให้ชาวกรีกได้เรียนรู้วัฒนธรรมอื่นๆ เช่น อารยธรรมของอียิปต์ อารยธรรมเมโสโปเตเมีย ส่วนหมู่เกาะในทะเลอีเจียนที่สำคัญ คือ เกาะครีต(Crete) ซึ่งเป็นเกาะใหญ่อันดับ 1 และมีความสำคัญในฐานะเป็นต้นกำเนิดอารยธรรมกรีก

(เกาะครีต)
ดินแดนคาบสมุทรกรีซ เป็นดินแดนที่มีทรัพยากรธรรมชาติพอสมควร ได้แก่ เหล็ก ทอง เงิน หินอ่อน ดังนั้นชาวกรีกจึงนิยมนำหินอ่อนมาใช้ในการก่อสร้างบ้านเรือนและศาสนสถานต่างๆมากมาย
อารยธรรมกรีกสมัยก่อนประวัติศาสตร์

หลักฐานทางโบราณคดีที่ค้นพบได้ในบริเวณที่ราบในแคว้นทางภาคเหนือ ภาคกลาง และคาบสมุทรกรีซ แสดงว่ามีการตั้งถิ่นฐานบ้านเรือนในดินแดนกรีซเมื่อประมาณ 4,000 ปีก่อนคริสต์ศักราช พบเครื่องมือเครื่องใช้ทำด้วยหิน เครื่องปั้นดินเผามีลวดลายประดับและมีคุณภาพ ผู้คนในดินแดนนี้ดำรงชีวิตด้วยการเกษตรเป็นหลัก ลักษณะสิ่งก่อสร้างบางแห่งมีลักษณะคล้ายป้อมปราการ สันนิษฐานว่าอาจมีการจัดระเบียบการปกครองในชุมชนกันแล้ว

ในราว 3,000-2,000 ปีก่อนคริสต์ศักราช บนเกาะครีตในทะเลอีเจียนรู้จักใช้โลหะ ได้แก่ ทองแดง สำริด ซึ่งเข้าใจว่าคงรับมาจากอารยธรรมอียิปต์โบราณ เนื่องจากเกาะครีตตั้งอยู่ทางตอนใต้สุดของกรีซ ใต้เกาะครีตลงไปคืออียิปต์ โดยมีทะเลเมดิเตอร์เรเนียนอยู่ระหว่างกลาง
อารยธรรมกรีกสมัยประวัติศาสตร์

อารยธรรมกรีกเริ่มต้นขึ้นบริเวณเกาะต่างๆในทะเลอีเจียนและริมฝั่งทะเลอีเจียน จึงเรียกว่าอารยธรรมในทะเลอีเจียนอารยธรรมกรีกแบ่งออกเป็น 2 อารยธรรม ได้แก่

1. อารยธรรมไมนวน (Minoan Civillization) เกิดขึ้นบนเกาะครีต ชาวครีตหรือชาวครีตัน (Cretan) เป็นชนพื้นเมืองของเกาะนี้ กษัตริย์ที่มีอำนาจมากที่สุด คือ พระเจ้ามินอส (Minos) ความเจริญของชาวครีตันได้ชื่อว่า อารยธรรมไมนวน อารยธรรมไมนวนเจริญสูงสุดในระหว่าง 1,800-1,500 ปีก่อนคริสต์ศักราช เรียกช่วงสมัยนี้ว่า สมัยวัง (Palace Period) เนื่องจากชาวครีตันสร้างพระราชวังขนาดมโหราฬ พระราชวังสำคัญคือ พระราชวังนอสซัส (Knossos)
ประมาณ 1,400 ปีก่อนคริสต์ศักราช อารยธรรมไมนวนที่เกาะครีตถึงจุดสิ้นสุด เมื่อถูกพวกไมซีเนียนจากแผ่นดินใหญ่รุกราน

2. อารยธรรมไมซีเน (Mycenae Civillization) เป็นอารยธรรมพวกไมซีเนียน (Mycenaean) เจริญรุ่งเรืองอยู่เมื่อประมาณ 1,400-1,100 ปีก่อนคริสต์ศักราช มีศูนย์กลางอยู่ที่เมืองไมซีเนบนคาบสมุทรเพโลพอน
บรรพบุรุษของชาวไมซีเนียน คือ พวกเอเคียน (Achean) ซึ่งเป็นกลุ่มชนที่พูดภาษาตระกูลอินโด-ยูโรเปียน อพยพมาจากทางเหนือประมาณ 2,000 ปีก่อนคริสต์ศักราช พวกเอเคียนมีความสามารถในการรบและการค้า รับและแลกเปลี่ยนอารยธรรมกับดินแดนใกล้เคียงที่ติดต่อกันทางการค้า เช่น เกาะครีต อียิปต์ คาบสมุทรอานาโตเลีย

ประมาณ 1,460 ปีก่อนคริสต์ศักราช พวกเอเคียนโจมตีเกาะครีต ทำลายพระราชวังนอสซัส และเข้าครอบครองเกาะครีต ต่อเมื่อ 1,400 ปีก่อนคริสต์ศักราชได้สร้างเมืองไมซีเนที่มีป้อมปราการแข็งแรง พวกเอเคียนจึงมีชื่อใหม่ว่าไมซีเนียนตามชื่อเมือง

อารยธรรมสำคัญของชาวไมซีเนียน คือ ตัวอักษรไมซีเนียน ซึ่งเป็นรากฐานของตัวอักษรกรีก นอกจากนี้ยังมีการสร้างถนน สะพาน และรู้จักทำท่อส่งน้ำแบบท่อประปา

ด้านความเชื่อทางศาสนา ชาวไมซีเนียนนับถือเทพเจ้าหลายองค์รวมทั้งเทพเจ้าซูส (Zeus) ซึ่งชาวกรีกในสมัยต่อมานับถือเป็นเทพเจ้าสูงสุด

อารยธรรมไมซีเนสิ้นสุดลงเพราะถูกพวกดอเรียน(Dorian) ซึ่งเป็นกรีกอีกเผ่าหนึ่รุกราน
นครรัฐของกรีก

ลักษณะภูมิประเทศของกรีซทำให้การตั้งถิ่นฐานบ้านเมืองของชาวกรีก แบ่งออกเป็นนครรัฐ (city-state) ซึ่งชาวกรีกนิยมเรียกว่า โพลิส (polis) แต่ละนครรัฐต่างมีสภาพสังคมและวัฒนธรรมเป็นของตนเอง

การปกครองกรีกหลัง 800 ปีก่อนคริสต์ศักราช หรือที่เรียกว่า ยุคคลาสสิก (Classical Age) ใน 700 ปีก่อนคริสต์ศักราช กษัตริย์ได้สูญเสียอำนาจทั้งหมดให้แก่พวกขุนนาง ซึ่งเข้ามามีบทบาทในการปกครองและบริหารนครรัฐแก่ราษฎรที่เป็นผู้ชายที่อายุบรรลุนิติภาวะและเป็นพลเมืองของนครรัฐ อุดมการณ์ประชาธิปไตยของกรีกนับว่าเป็นมรดกทางอารยธรรมที่สำคัญประการหนึ่งที่ถ่ายทอดให้แก่โลกตะวันตก จนเกิดพัฒนาการกลายเป็นระบอบประชาธิปไตยในปัจจุบัน

ประมาณ 500 ปีก่อนคริสต์ศักราช ศูนย์กลางความเจริญของกรีกได้ย้ายมาสู่นครรัฐเอเธนส์ (Athens) ในแคว้นแอตติกะ (Attica) สถาปัตยกรรม วรรณคดี ประวัติศาสตร์ การแพทย์ และปรัชญาเจริญขึ้นในเวลารวดเร็ว

เอเธนส์และนครรัฐกรีกอื่นๆก็ผนึกกำลังกันเพื่อทำสงครามป้องกันการรุกรานจากเปอร์เซียในระหว่าง 470-429 ปีก่อนคริสต์ศักราชผลของสงครามเอเธอนเป็นฝ่ายชนะ เอเธนส์ได้จัดตั้งสมาพันธรัฐแห่งหมู่เกาะเดลอส (Delos) ซึ่งใช้เป็นศูนย์และเป็นที่เก็บรักษาทรัพย์สมบัติ ต่อมาสหพันธรัฐได้ย้ายศูนย์กลางไปอยู่ที่เอเธนส์ ความมั่งคั่งของเอเธนส์ได้นำเอเธนส์เข้าสู่สงครามเพโลพอนนีเชียน (Peloponnesian War 431-404 ปีก่อนคริสต์ศักราช) อันเป็นสงครามระหว่างเอเธนส์กับสปาร์ตา เนื่องจากนั้นขณะสปาร์ตาเป็นนครรัฐทหารและเป็นคู่แข่งที่สำคัญในการแย่งชิงอำนาจเพื่อเป็นผู้นำของกรีก
สงครามเพโลพอนนีเชียนได้นำความเสื่อมมาสู่นครรัฐกรีก และเปิดโอกาสให้มาชิโดเนีย (Macedonia) ขยายอำนาจเข้าครอบครองนครรัฐของกรีก ในสมัยพระเจ้าอะเล็กซานเดอร์มหาราช (Alexander the Great 336-323 ปีก่อนคริสต์ศักราช) หรือที่เรียกว่า ยุคเฮลเลนิสติก (Hellenistic Age) กรีกสามารถขยายดินแดนครอบคลุมอียิปต์ เอเชียไมเนอร์ เปอร์เซีย ไปจนถึงอินเดีย ในยุคแห่งความเจริญรุ่งเรืองนี้ มีการจัดตั้งเมืองอะเล็กซานเดรีย (Alexandria) ในอียิปต์ เพื่อเป็นศูนย์กลางของการค้าและศิลปวัฒนธรรมของกรีก